نماز عيد فطر و قربان‏

مسئله 1587 - نماز عيد فطر و قربان در زمان حضور امام عليه السلام واجب است و بايد به جماعت خوانده شود. و در زمان ما كه امام (عليه السلام) غائب است، مستحب مي‏باشد. و مي‏شود آن را به جماعت يا فرادي خواند ولي اگر حكومت شرعي با شرائط كامل آن محقق باشد بنا براحتياط واجب بايد منعقد شده و مردم شركت كنند مگر اينكه عذري داشته باشند.

مسئله 1588 - در نماز عيد واجب علاوه بر شرايط هر نماز چهار چيز ديگر واجب است: 1- به جماعت خوانده شود 2- مأمومين از شش نفر مرد بالغ و بنابراحتياط واجب غير مسافر كمتر نباشند 3- امام پس از نماز دو خطبه بخواند 4- بنابراحتياط واجب بين دو نماز عيد يك فرسخ شرعي كمتر نباشد.

مسئله 1589 - امام نماز عيد بايد عاقل و بالغ و مرد و شيعه و حلال زاده و عادل و قادر بر ايستادن در حال خطبه و نماز باشد و بنابراحتياط واجب مرض خوره و پيسي مشهود نداشته باشد و از طرف معصوم(ع) يا قاضي شرعي حد نخورده باشد و بايد از طرف معصوم(ع) يا مجتهد اعلم عادل منصوب شده باشد.

مسئله 1590 - نماز عيد بر اطفال و ديوانگان و سالخوردگان و بيماران و مسافران و زنان و همچنين آنها كه از محل نماز عيد دو فرسخ بيشتر فاصله دارند واجب نيست. و همچنين اگر شركت در آن موجب حرج باشد. ولي اگر اين افراد در نماز حاضر شوند نمازشان صحيح است - البته غير از ديوانگان و اطفال غير مميز، نماز عيد هنگام باران هم واجب نيست.

مسئله 1591 - اگر نماز عيد واجب - با شرايط مخصوص - منعقد نشد يا كساني به جهت عذر نتوانستند در آن شركت كنند مستحب است بطور فردي بخوانند بلكه به جماعت هم جائز است و در اينصورت رعايت عدد شش نفر مأموم و يا فاصله يك فرسخ تا نماز عيد منعقد شده در جاي ديگر و همچنين خطبه هم لازم نيست ولي به قصد رجاء خواندن خطبه جايز است.

مسئله 1592 - خطبه‏هاي نماز عيد مثل خطبه‏هاي نماز جمعه است ولي بعد از نماز خوانده مي‏شود و بهتر است در خطبه عيد فطر احكام زكات هم گفته شود و در خطبه نماز عيد قربان احكام قرباني توضيح داده شود و همچنين خوب است در اين خطبه‏ها مسائل اجتماعي و سياسي اسلام و مسلمين به آنطور كه واقعيت دارد توضيح داده شود تا بر آگاهي و رشد معنوي و سياسي مسلمين افزوده شود و بالاخره خطبه‏هاي عيد هم يكي از مواقف و موقعيتهايي است كه بايد به نفع اسلام و مسلمين از آنها استفاده شود و آگاهي و شهامت و قداست و قدرت روحي مسلمين به وسيله آنها تقويت شود، البته مقدار واجب خطبه همان است كه در جمعه هم واجب ميباشد .

مسئله 1593 - وقت نماز عيد فطر و قربان از اول آفتاب روز عيد تا ظهر مي‏باشد.

مسئله 1594 - مستحب است نماز عيد قربان را بعد از بلند شدن آفتاب بخوانند، و در عيد فطر مستحب است، بعد از بلند شدن آفتاب افطار كنند و باحتياط لازم زكوة فطره را هم بدهند يا جدا نمايند و بعد نماز عيد را بخوانند.

مسئله 1595 - نماز عيد فطر و قربان دو ركعت است كه در ركعت اول بعد از خواندن حمد و سوره، بايد پنج تكبير بگويد و بعد از هر تكبير يك قنوت بخواند وبه احتياط واجب قنوت لازم است بعد از قنوت پنجم تكبير ديگري بگويد و به ركوع رود و دو سجده بجا آورد و برخيزد و در ركعت دوم چهار تكبير بگويد و بعد از هر تكبير قنوت بخواند و تكبير پنجم را بگويد و به ركوع رود و بعد از ركوع دو سجده كند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد.

مسئله 1596 - در قنوت نماز عيد فطر و قربان هر دعا و ذكري بخوانند كافي است. ولي بهتر است اين دعا را بخوانند: اللهم اهل الكبرياء و العظمة و اهل الجود و الجبروت و اهل العفو و الرحمة و اهل التقوي و المغفرة اسئلك بحق هذا اليوم الذي جعلته للمسلمين عيدا و لمحمد صلي الله عليه و آله ذحرا و شرفا و كرامة و مزيدا ان تصلي علي محمد و آل محمد و ان تدخلني في كل خير ادخلت فيه محمدا و آل محمد و ان تحرجني من كل سوء اخرجت منه محمدا و آل محمد صلواتك عليه و عليهم اللهم اني اسئلك خير ماسلك به عبادك الصالحون و اعوذ بك مما استعاذ منه عبادك المخلصون.

مسئله 1597 - نماز عيد سوره مخصوصي ندارد ولي بهتر است كه ركعت اول آن سوره شمس (سوره 91) و در ركعت دوم سوره غاشيه (سوره 88) را بخوانند يا در ركعت اول سوره سبح اسم (سوره 87) و در ركعت دوم سوره شمس (سوره 91) بخوانند.

مسئله 1598 - مستحب است نماز عيد را در صحرا بخوانند ولي در مكه مستحب است در مسجد الحرام خوانده شود.

مسئله 1599 - مستحب است پياده و پابرهنه و باوقار به نماز عيد بروند و بهتر است كه غسل روز عيد را كه مستحب مؤكد است پيش از نماز انجام دهند كه نماز با غسل انجام شود و مستحب است عمامه سفيد برسر بگذارند.

مسئله 1600 - مستحب است در نماز عيد بر زمين سجده كنندنه بر چيزهاي ديگري كه سجده بر آنها هم صحيح مي باشد و در حال گفتن تكبيرها دستها را بلند كنند و كسي كه نماز عيد مي‏خواند، اگر امام جماعت است يا فرادي نماز مي‏خواند، نماز را بلند بخواند.

مسئله 1601 - بعد از نماز مغرب و عشاء شب عيد فطر و بعد از نماز صبح آن و بعد از نماز عيد فطر بلكه بعد از نماز ظهر و عصر روز عيد نيز مستحب است اين تكبيرها را بگويد: الله اكبر الله اكبر لا اله الا الله و الله اكبر الله اكبر ولله الحمد الله اكبر علي ماهدانا.

مسئله 1602 - مستحب است انسان در عيد قربان بعد از ده نماز كه اول آنها نماز ظهر روز عيد و آخر آنها نماز صبح روز دوازدهم است تكبيرهايي را كه در مسئله پيش گفته شد بگويد و بعد از آن بگويد: الله اكبر علي مارزقنا من بهيمة الانعام و الحمد لله علي ما ابلانا. ولي اگر عيد قربان را در مني باشد، مستحب است بعد از پانزده نماز كه اول نماز ظهر روز عيد و آخر آنها نماز صبح روز سيزدهم ذي الحجه است اين تكبيرها را بگويد.

مسئله 1603 - احتياط مستحب آن است دخترها و زن‏هاي جوان از رفتن به نماز عيد خودداري كنند مگر اينكه فهم مسائل لازم شرعي و اجتماعي بدون اينگونه مجامع ممكن نباشد.

مسئله 1604 - در نماز عيد هم مثل نمازهاي ديگر، مأموم بايد غير از حمد و سوره چيزهاي ديگر نماز را خودش بخواند.

مسئله 1605 - اگر مأموم موقعي برسد كه امام مقداري از تكبيرها را گفته بعد از آنكه امام به ركوع رفت، بايد آنچه از تكبيرها و قنوتها را كه با امام نگفته خودش بگويد و اگر در هر قنوت يك سبحان الله يا يك الحمدلله بگويد كافي است و سپس خود را به ركوع يا سجود امام برساند.

مسئله 1606 - اگر در نماز عيد موقعي برسد كه امام در ركوع است چنانچه بتواند اقتدا كند و تبكيرها و قنوتها را مختصرا اگر چه به يك سبحان الله باشد بگويد و درك ركوع امام كند اشكالي ندارد والا احتياط آن است كه در حال ركوع اقتدا نكند.

مسئله 1607 - اگر در نماز عيد يك سجده يا تشهد را فراموش كند، احتياط آن است كه بعد از نماز آن را بجا آورد و نيز اگر كاري كه براي آن سجده سهو لازم است پيش آيد، بنابر احتياط بايد بعد از نماز دو سجده سهو بنمايد.

مسئله 1608 - كراهت دارد نماز عيد را زير سقف بخوانند.

مسئله 1609 - اگر در تكبيرهاي نماز و قنوت‏هاي آن شك كند اگر از محل آن تجاوز كرده اعتنا نكند و اگر محل آن تجاوز نكرده است بنابر اقل بگذارد و اگر بعدا معلوم شد كه گفته بوده است اشكال ندارد.

مسئله 1610 - اگر قرائت يا تكبيرات يا قنوت‏ها را فراموش كرده بجا نياورد نمازش صحيح است و اعاده ندارد.

مسئله 1611 - اگر ركوع يا دو سجده يا تكبيرةالاحرام را فراموش كند نمازش باطل است.

نماز جمعه‏

مسئله 1612 - يكي از نمازهاي واجب، نماز جمعه است، و آن يكي از نمازهاي يوميه است كه در روز جمعه به جاي نماز ظهر خوانده مي‏شود. و در قرآن كريم و احاديث شريفه، تأكيد زياد نسبت به آن وارد شده. و در اين زمانها اگر فراهم كردن شرايطش ممكن باشد بنابر احتياط واجب بايد منعقد شود. و پس از انعقاد، بنابر احتياط واجب افراد واجد شرايط بايد در آن حاضر شوند و بدون عذر شرعي ترك ننمايند.

مسئله 1613 - نماز جمعه دو ركعت است، مثل نماز صبح، و بنابر احتياط واجب حمد و سوره آن بلند خوانده شود. و مستحب مؤكد است كه در ركعت اول، سوره جمعه و در ركعت دوم، سوره منافقين خوانده شود. و در آن دو قنوت مستحب است، يكي در ركعت اول پيش از ركوع، و ديگري در ركعت دوم بعد از ركوع. و البته بايد توجه داشته باشند كه در ركعت دوم پس از قنوت دو باره به ركوع نروند. و گرنه نماز باطل مي‏شود، و اگر در ركعات نماز جمعه شك رخ دهد نماز باطل مي‏گردد، مثل نماز صبح مگر اينكه پس از تامل برطرف شود .

مسئله 1614 - در نماز جمعه علاوه بر شرايط عمومي نماز، چند چيز لازم است: اول : اينكه به جماعت خوانده شود.
دوم : تعداد مأمومين از هفت نفر مرد بالغ و بنا براحتياط واجب غير مسافر كمتر نباشد و اگر امام و مأموم به پنج نفر برسند نماز جمعه صحيح است ولي واجب نيست.
سوم : اينكه پيش از نماز، امام جمعه دو خطبه بخواند به تفصيلي كه خواهيم گفت.
چهارم : اينكه بين دو نماز جمعه حداقل يك فرسخ شرعي فاصله باشد. و فرسخ شرعي، سه ميل است كه تقريباً پنج هزار و ششصدو پنجاه متر مي‏شود و اگر شك در مقدار فاصله شد بايد رعايت احتياط بشود.

مسئله 1615 - اگر مأمومين در اثناي خطبه، يا پيش از ورود در نماز متفرق شدند به نحوي كه عده آنان از چهار نفر واجد شرايط كمتر شد نماز جمعه صحيح نيست و بايد نماز ظهر خوانده شود. و اگر پس از دخول در نماز ، نماز را برهم زدند و متفرق شدند بنابر احتياط، امام جمعه، نماز جمعه را تمام كند و نماز ظهر را هم بخواند.

مسئله 1616 - هر يك از دو خطبه بنابر احتياط واجب بايد مشتمل بر حمد و ثناي خدا، و صلوات بر پيامبر و آل پيامبر، و دعوت مردم به تقوي و پرهيزگاري، و يك سوره كامل باشد. و بنابر احتياط واجب بايد خطبه دوم مشتمل بر صلوات بر ائمه مسلمين با ذكر نام آنان و استغفار براي مؤمنين هم باشد.

مسئله 1617 - بنابر احتياط واجب، حمد و ثناي خدا و صلوات بر پيامبر و آل پيامبر به عربي واقع شود، ولي دعوت به تقوي و موعظه و تذكرات و بيان مسائل اجتماعي و سياسي مانعي ندارد به زبان مستمعين باشد. و اگر مستمعين اهل زبانهاي مختلف باشند خوب است به اندازه قدرت به همه آن زبانها ايراد شود.

مسئله 1618 - خطبه‏ها را بايد خود امام جمعه بخواند و جايز نيست ديگري بخواند. و بايد در حال ايستادن خوانده شود. و واجب است ميان دو خطبه فاصله شود به نشستن مختصري. و بايد خطبه‏ها بلند خوانده شود به نحوي كه حداقل چهار نفر واجد شرايط بشنوند. و بهتر است به نحوي بلند خوانده شود كه همه حاضرين بشنوند هر چند به وسيله بلندگو يا وسائل صوتي ديگر.

مسئله 1619 - بنابر احتياط واجب بايد امام جمعه در حال خطبه با وضو باشد.

مسئله 1620 - مستحب است امام جمعه در حال خطبه عمامه بر سر داشته باشد، و بر عصا يا سلاحي تكيه كند، و در حال اذان روي منبر بنشيند، و پيش از شروع در خطبه به مستمعين سلام كند. و واجب كفائي است كه از طرف مستمعين، جواب سلام داده شود.

مسئله 1621 - بنابر احتياط واجب بايد حاضرين خطبه‏ها را گوش دهند، و سكوت كنند و صحبت نكنند، و حتي نماز نافله نخوانند، و بسوي خطيب بنشينند و مثل حال نماز باشند، و حتي المقدور به راست و چپ نگاه نكنند و جابجا نشوند، ولي پس از تمام شدن خطبه‏ها پيش از نماز صحبت كردن و به راست و چپ نگاه كردن و جابجا شدن مانعي ندارد.

مسئله 1622 - اگر مأمومين خطبه‏ها را گوش ندادند، يا در حال خطبه به راست و چپ نگاه كردند، يا جابجا شدند، يا صحبت كردند برخلاف احتياط عمل كرده‏اند ولي نماز جمعه آنان صحيح است.

مسئله 1623 - امام جمعه بايد بالغ، و عاقل، و مرد، و مؤمن، و حلال زاده، و عادل، و قادر به خواندن خطبه در حال قيام باشد. و بنابر احتياط واجب، مرض خوره و پيسي مشهود نداشته باشد، و نيز حد شرعي نخورده باشد، و همچنين بنابر احتياط واجب منصوب از طرف مجتهد اعلم واجد شرايط فتوي و نصب و اداره امور باشد يا خود آن مجتهد اقامه جمعه نمايد .

مسئله 1624 - بهتر است امام جمعه مردي مخلص، و شجاع، و صريح، و قاطع، و با وقار، و سخنگو، و داراي فصاحت و بلاغت، و آشنا به اوضاع جهان اسلام، و آگاه به مصالح اسلام و مسلمين باشد، و در خطبه‏ها مسائل اجتماعي و سياسي و مصالح مسلمين و نيازهاي مادي، و معنوي آنان را هم مطرح نمايد، و سعي كند به وسيله خطبه‏ها برآگاهي و رشد معنوي و سياسي مسلمين بيفزايد، و نحوه برخورد مسلمين را با يكديگر و با ساير ملتها به آنان تذكر دهد، و راههاي مبارزه با استعمارگران و ستمگران را به آنان بياموزد، و همچنين مسائل و احكام نماز جمعه را اجمالا به مردم يادآور شود. و بالاخره نماز جمعه همچون نماز عيدين و حج، عبادتي است آميخته با سياست، و لازم است از اين مواقف به نفع استقلال و عظمت اسلام و مسلمين استفاده شود، زيرا اسلام همه شئون و ابعاد زندگي مسلمين از جمله مسائل سياسي و اقتصادي آنان را در بر دارد.

مسئله 1625 - نماز جمعه بر بچه‏ها، و مجانين، و پيران سالخورده، و مريض‏ها، و نابينايان، و مسافران، و زنان، و كساني كه بيش از دو فرسخ از محل نماز جمعه دورند، و كساني كه حضور آنان در نماز جمعه سبب اختلال نظم اجتماعي و يا موجب مشقت و هرج بر انها است واجب نيست. هر چند اين قبيل افراد، غير از مجانين و بچه‏هاي غير مميز اگر حاضر شدند نماز جمعه از آنان صحيح است و به جاي ظهر محسوب مي‏گردد و همچنين هنگام باران و نامساعد بودن هوا حتي از جهت سرما يا گرماي فوق العاده واجب نمي باشد.

مسئله 1626 - بنابر احتياط واجب بايد اول ظهر شرعي، بلافاصله، اذان و سپس خطبه‏هاي جمعه شروع شود. و خواندن آنها پيش از ظهر، خلاف احتياط است مگر اينكه بعد از داخل شدن وقت، مقدار واجب خطبه را تكرار شود. و بنابر احتياط واجب بايد وقتي كه سايه شاخص (كه بعد از ظهر شرعي پيدا مي‏شود) به مقدار دو هفتم امتداد شاخص شد نماز جمعه تمام شده باشد و اگر از اين مقدار تا وقتي كه سايه شاخص به مثل، مي‏رسد تأخير افتاد نماز ظهر را هم بخواند. و بعد از رسيدن به مثل، فقط نماز ظهر را بخواند و البته چون به حسب فصول سال اين مطلب فرق مي كند تعين دقيق با ساعت ممكن نمي باشد.

مسئله 1627 - اگر شك كند وقت جمعه هنوز باقي است يا نه، نماز جمعه صحيح است. و اگر فرضا در وسط نماز جمعه وقت آن بگذرد اگر يك ركعت از آن در وقت واقع شده صحيح است والا بنابر احتياط، نماز جمعه را تمام كند و نماز ظهر را هم بخواند.

مسئله 1628 - اگر نماز جمعه با خطبه‏ها و عدد لازم منعقد شد كسي كه خطبه‏ها را درك نكرده مي‏تواند در آن شركت نمايد، بلكه اگر كسي به ركوع ركعت دوم برسد كافي است و پس از سلام امام، ركعت دوم را خودش مي‏خواند و نماز جمعه او صحيح است.