احكام روزه‏

واجبات روزه: 1 - نيّت‏

مسئله 1629 - لازم نيست انسان، نيّت روزه را از قلب خود بگذراند، يا به زبان بگويد، بلكه همين قدر كه با توجه، براي انجام فرمان خداوند از اذان صبح تا مغرب كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام ندهد كافي است. و براي آنكه يقين كند تمام اين مدّت را روزه بوده، بايد احتياطا از لحظه‏اي پيش از اذان صبح و تا لحظه‏اي هم بعد از مغرب از انجام كاري كه روزه را باطل مي‏كند خودداري نمايد.

مسئله 1630 - انسان لازم نيست در شب اوّل ماه، روزه همه ماه را نيّت كند، بلكه مي‏تواند در هر شب از ماه رمضان براي روزه فرداي آن، نيّت كند. ولي بهتر است كه شب اوّل ماه هم نيّت روزه همه ماه را بنمايد.

مسئله 1631 - در روزه رمضان وقت نيّت تا پيش از اذان صبح است كه بايد معلوم كند كه فردا روزه مي‏گيرد ولي وقت نيّت روزه مستحبّي‏تا قبل از غروب ادامه دارد يعني از اوّل شب است تا موقعي كه به اندازه نيّت كردن و امساك مختصري، به مغرب وقت مانده باشد، به اين معني كه اگر تا اين وقت كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام نداده باشد و نيّت روزه مستحبّي‏كند روزه او صحيح است.

مسئله 1632 - كسي كه پيش از اذان صبح، بدون نيّت روزه خوابيده است اگر پيش از ظهر بيدار شود و نيّت كند، روزه او صحيح است، چه روزه او واجب باشد چه مستحبّ. ولي در روزه واجب معيّن، مثل روزه رمضان و نذر معيّن بنابر احتياط واجب روزه را بگيرد و قضاي آن را نيز بجا آورد. و اگر بعد از ظهر بيدار شود روزه واجب از او صحيح نيست، گر چه در ماه رمضان امساك واجب است.

مسئله 1633 - اگر بخواهد غير روزه رمضان و روزه‏هايي كه در روزهاي خاصي قرار داده شده، مثل اوّل ماه يا ايام البيض، روزه ديگري بگيرد بايد آن را معيّن نمايد. مثلا نيّت كند كه روزه قضا يا روزه نذر مي‏گيرم. ولي در ماه رمضان لازم نيست نيّت كند كه روزه ماه رمضان مي‏گيرم، بلكه اگر نداند ماه رمضان است، يا فراموش نمايد و روزه ديگري را نيّت كند روزه ماه رمضان حساب مي‏شود. و همچنين است روزه‏هايي كه در روزهاي خاصي قرار داده شده.

مسئله 1634 - اگر بداند ماه رمضان است و عمدا نيّت روزه غير رمضان كند، نه روزه رمضان حساب مي‏شود و نه روزه‏اي كه قصد كرده است.

مسئله 1635 - اگر مثلا به نيّت روز اوّل ماه روزه بگيرد، بعد بفهمد دوّم يا سوّم بوده، روزه او صحيح است.

مسئله 1636 - اگر پيش از اذان صبح رمضان نيّت كند و بيهوش شود و در بين روز به هوش آيد، بنابر احتياط واجب بايد روزه آن روز را تمام نمايد. و اگر تمام نكرد قضاي آن را بجا آورد. و همينطور است اگر پيش از اذان صبح، نيّت نكرده بيهوش شود و پيش از ظهر به هوش آيد.

مسئله 1637 - اگر پيش از اذان صبح نيّت كند و مست شود و در بين روز به هوش آيد بنابراحتياط واجب امساك كند و بايد قضاي آن را هم بجا آورد.

مسئله 1638 - اگر پيش از اذان صبح نيّت كند و بخوابد و بعد از مغرب بيدار شود، روزه‏اش صحيح است.

مسئله 1639 - اگر نداند يا فراموش كند كه ماه رمضان است و پيش از ظهر ملتفت شود، چنانچه كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام نداده باشد، بايد نيّت كند و روزه او صحيح است. و اگر كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام داده باشد، يا بعد از ظهر ملتفت شود كه ماه رمضان است روزه او باطل مي‏باشد، ولي بايد تا مغرب كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام ندهد، و بعد از رمضان هم آن روزه را قضا نمايد.

مسئله 1640 - اگر بچّه پيش از اذان صبح ماه رمضان بالغ شود بايد روزه بگيرد. و اگر بعد از اذان بالغ شود، روزه آن روز بر او واجب نيست، ولي اگر مفطري انجام ندهد و تا پيش از ظهر بالغ شود بنابراحتياط واجب روزه را بگيرد، مخصوصا اگر از اذان صبح نيّت روزه هم كرده باشد، بلكه در فرض اخير بعد از ظهر هم اگر بالغ شود روزه را تمام كند.

مسئله 1641 - كسي كه براي بجا آوردن روزه ميّتي اجير شده، اگر روزه مستحبّي‏بگيرد اشكال ندارد هر چند احوط ترك است. ولي كسي كه روزه قضاي رمضان دارد نمي‏تواند روزه مستحبّي‏بگيرد. و همچنين است بنابر احتياط واجب اگر روزه واجب ديگري دارد. و چنانچه فراموش كند و روزه مستحبّ بگيرد، در صورتي كه پيش از ظهر يادش بيايد، روزه مستحبّي‏او به هم مي‏خورد و مي‏تواند نيّت خود را به روزه واجب برگرداند، و اگر بعد از ظهر ملتفت شود، روزه او باطل است، و اگر بعد از مغرب يادش بيايد، روزه‏اش صحيح است و همان مستحبّي حساب مي‏شود.

مسئله 1642 - كسي كه از خود روزه قضا دارد در صورتي كه وقت آن وسعت دارد مي‏تواند روزه استيجاري بگيرد.

مسئله 1643 - اگر غير از روزه ماه رمضان، روزه معيّن ديگري بر انسان واجب باشد، مثلا نذر كرده باشد كه روز معيني را روزه بگيرد، چنانچه عمدا تا اذان صبح نيّت نكند، روزه‏اش باطل است. و اگر نداند كه روزه آن روز بر او واجب است، يا فراموش كند و پيش از ظهر يادش بيايد چنانچه كاري كه روزه را باطل مي‏كند، انجام نداده باشد و فورا نيّت كند روزه او صحيح، وگرنه باطل مي‏باشد.

مسئله 1644 - اگر براي روزه واجب غير معيني، مثل روزه كفّاره، عمدا تا نزديك ظهر نيّت نكند اشكال ندارد. بلكه اگر پيش از نيّت، تصميم داشته باشد كه روزه نگيرد، يا ترديد داشته باشد كه بگيرد يا نه، چنانچه كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام نداده باشد و پيش از ظهر نيّت كند روزه او صحيح است.

مسئله 1645 - اگر در ماه رمضان، پيش از ظهر كافر مسلمان شود و از اذان صبح تا آن وقت كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام نداده باشد بنابر احتياط مستحبّ نيّت روزه كند و روزه را تمام كند و يا قضاي آن را بجا آورد.

مسئله 1646 - اگر مريض، پيش از ظهر ماه رمضان خوب شود و از اذان صبح تا آن وقت كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام نداده باشد، بنابر احتياط مستحبّ نيّت روزه كند و آن روز را روزه بگيرد.

مسئله 1647 - روزي را كه انسان شكّ دارد آخر شعبان است يا اوّل رمضان، واجب نيست روزه بگيرد. و اگر بخواهد روزه بگيرد نمي‏تواند نيّت روزه رمضان كند. ولي اگر نيّت روزه قضا و مانند آن بنمايد چنانچه بعد معلوم شود رمضان بوده، از رمضان حساب مي‏شود. ولي مي‏تواند نيّت كند كه اگر رمضان است روزه رمضان باشد وگرنه روزه قضا و اگر قضا ندارد روزه ديگري باشد.

مسئله 1648 - اگر روزي را كه شكّ دارد آخر شعبان است يا اوّل رمضان، به نيّت روزه قضا، يا روزه مستحبّي‏و مانند آن روزه بگيرد و در بين روز بفهمد كه ماه رمضان است، بايد نيّت روزه رمضان كند.

مسئله 1649 - اگر در روزه واجب معيني، مثل روزه رمضان و يا هر واجب معين ديگر، از نيّت روزه گرفتن برگردد بنابر احتياط واجب روزه‏اش باطل است. هر چند از قصد خود توبه كند. ولي چنانچه نيّت كند كه چيزي كه روزه را باطل مي‏كند بجا آورد در صورتي كه آن را انجام ندهد روزه‏اش باطل نمي‏شود. مگر اينكه ملتفت به اين باشد كه انجام آن كار روزه را باطل مي‏كند كه در آن صورت، برگشتن از نيّت روزه مي‏باشد و مبطل روزه است.

مسئله 1650 - در روزه مستحبّ و روزه واجبي كه وقت آن معيّن نيست، مثل روزه كفّاره، اگر قصد كند كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام دهد، يا مردد شود كه بجا آورد يا نه، چنانچه بجا نياورد و پيش از ظهر دو باره نيّت روزه كند، روزه او صحيح است هر چند متوجه باشد كه آن كار روزه را باطل مي‏كند، بلكه در مستحبّ اگر بعد از ظهر هم نيّت كند روزه‏اش صحيح است.

چيزهايي كه روزه را باطل مي‏كند

مسئله 1651 - نه چيز روزه را باطل مي‏كند:
اوّل: خوردن و آشاميدن. دوّم: جماع. سوّم: استمناء. چهارم: دروغ بستن به خدا و پيغمبر صلي الله عليه و آله و ائمه معصومين "عليهم السّلام". پنجم: رساندن غبار غليط به حلق. ششم: فرو بردن تمام سر در آب "بنابراحتياط واجب". هفتم: باقي ماندن عمدي بر جنابت و حيض و نفاس تا اذان صبح. هشتم: اماله كردن با چيزهاي روان. نهم: قي كردن عمدي. و احكام اينها در مسائل آينده گفته مي‏شود.

1- خوردن و آشاميدن‏

مسئله 1652 - اگر روزه دار، عمدا چيزي بخورد يا بياشامد روزه او باطل مي‏شود، چه خوردن و آشاميدن آن چيز معمول باشد مثل نان و آب، چه معمول نباشد مثل خاك و يا برگ و شيره درختان، و چه كم باشد يا زياد، حتّي اگر مسواك را از دهان بيرون آورد و دو باره به دهان ببرد و رطوبت آن را فرو برد روزه او باطل مي‏شود.

مسئله 1653 - اگر موقعي كه مشغول غذا خوردن است بفهمد صبح شده، بايد لقمه را از دهان بيرون آورد. و چنانچه عمدا فرو برد روزه‏اش باطل است و به دستوري كه بعدا گفته خواهد شد كفّاره هم بر او واجب مي‏شود.

مسئله 1654 - اگر روزه‏دار، سهوا چيزي بخورد يا بياشامد، روزه‏اش باطل نمي‏شود.

مسئله 1655 - احتياط واجب آن است كه روزه‏دار از استعمال آمپول تقويتي كه به جاي غذا بكار مي‏رود خودداري كند، ولي تزريق آمپولي كه عضو را بي‏حس مي‏كند اشكال ندارد. و همينطور آمپولي كه بعنوان دارو براي بيمار بكار مي‏رود. پس اگر روزه‏دار مريضي باشد كه روزه براي او ضرر ندارد ولي در روز به آمپول دوا نياز دارد و ناچار است آمپول را بزند پس از زدن آمپول مي‏تواند روزه آن روز را بگيرد و بنابر احتياط مستحبّ قضاي آن را هم بگيرد.

مسئله 1656 - اگر روزه‏دار، چيزي را كه لاي دندان مانده است عمدا فرو ببرد، روزه‏اش باطل مي‏شود.

مسئله 1657 - كسي كه مي‏خواهد روزه بگيرد واجب نيست پيش از اذان، دندانهايش را خلال كند، ولي اگر بداند غذايي كه لاي دندان مانده حتما در روز فرو مي‏رود چنانچه خلال نكند و چيزي از آن فرو رود، روزه‏اش باطل مي‏شود، بلكه اگر فرو هم نرود بنابر احتياط قضاي آن روز را بگيرد، اگر مي‏داند كه حتما فرو مي‏رود و روزه‏اش را باطل مي‏كند.

مسئله 1658 - فرو بردن آب دهان، اگر چه به واسطه تصور كردن ترشي و مانند آن در دهان جمع شده باشد، روزه را باطل نمي‏كند.

مسئله 1659 - فرو بردن اخلاط سر و سينه، تا به فضاي دهان نرسيده اشكال ندارد، ولي اگر داخل فضاي دهان شود احتياط واجب آن است كه آن را فرو نبرد.

مسئله 1660 - اگر روزه‏دار به قدري تشنه شود كه بترسد از تشنگي بميرد يا ضرر غير قابل تحمل به او برسد، واجب است به اندازه‏اي كه از مردن نجات پيدا كند آب بياشامد ولي باحتياط واجب روزه او باطل مي‏شود و اگر ماه رمضان باشد، بايد در بقيّه روز از بجا آوردن كاري كه روزه را باطل مي‏كند خودداري نمايد و قضاي آن را هم بگيرد.

مسئله 1661 - جويدن غذا براي اينكه بدهان بچّه يا پرنده‏بگذارد، و همينطور چشيدن غذا و مانند اينها كه معمولا به حلق نمي‏رسد، اگر چه اتفاقا به حلق برسد روزه را باطل نمي‏كند. ولي اگر انسان از اوّل بداند كه مي‏رسد، چنانچه فرو رود روزه‏اش باطل مي‏شود و بايد قضاي آن را بگيرد و كفّاره هم بر او واجب است بلكه اگر فرو نرود نيز آن روز را روزه بگيرد و بنابر احتياط واجب قضاي آن را هم بگيرد.

مسئله 1662 - انسان نمي‏تواند براي ضعف، روزه را بخورد، ولي اگر ضعف او به قدري است كه معمولا نمي‏شود آن را تحمل كرد، خوردن روزه اشكال ندارد. ولي قضاي آن روز در صورت امكان و قدرت بعدي واجب است.

2- جماع‏

مسئله 1663 - جماع، روزه را باطل مي‏كند، اگر چه فقط به مقدار ختنه‏گاه داخل شود و مني هم بيرون نيايد.

مسئله 1664 - اگر كمتر از مقدار ختنه‏گاه داخل شود و مني هم بيرون نيايد روزه باطل نمي‏شود. ولي اگر كسي آلتش بريده شده و ختنه‏گاه ندارد اگر كمتر از ختنه‏گاه را هم داخل كند بنابراحتياط واجب روزه‏اش باطل مي‏شود.

مسئله 1665 - اگر شكّ كند كه به اندازه ختنه‏گاه داخل شده يا نه، روزه او صحيح است و كسي هم كه آلتش را بريده‏اند اگر شكّ كند كه دخول شده يا نه، روزه او صحيح است.

مسئله 1666 - اگر فراموش كند كه روزه است و جماع نمايد، يا مجبوراً با او جماع كنند و يا فرضاً او را به جماع مجبور نمايند به طوري كه عمل بدون اراده از او واقع شود روزه او باطل نمي‏شود، ولي چنانچه در بين جماع يادش بيايد، يا ديگر مجبور نباشد، بايد فورا از حال جماع خارج شود و اگر خارج نشود، روزه او باطل است.

3- استمناء

مسئله 1667 - اگر روزه‏دار استمناء كند يعني كاري كند كه مني از او بيرون آيد، روزه‏اش باطل مي‏شود.

مسئله 1668 - اگر بي‏اختيار مني از او بيرون آيد، روزه‏اش باطل نيست. ولي اگر كاري كند كه بي‏اختيار مني از او بيرون آيد صور مختلفي دارد:، يا قصد مني دارد، يا فقط عادت به خروج مني دارد، يا هم عادت دارد و هم قصد، يا نه عادت دارد و نه قصد، و در صورت اخير يا اطمينان دارد كه مني خارج نمي‏شود يا اطمينان ندارد، و در هر صورت كار او يا از قبيل نگاه و مكالمه است، يا از قبيل بوسه و دست گذاشتن است و بنابر احتياط واجب در همه اقسام روزه‏اش باطل مي‏شود هر چند در بعضي از صور باطل نشدن خالي از وجه نيست و بهر حال بايد تا غروب امساك نمايد .

مسئله 1669 - هرگاه روزه‏دار بداند كه اگر در روز بخوابد محتلم مي‏شود، يعني در خواب مني از او بيرون مي‏آيد اگر به زحمت نمي‏افتد بهتر است نخوابد و اگر بخوابد و محتلم بشود روزه‏اش صحيح است ولي بنابراحتياط مستحبّ روزه را تمام كند و قضاي آن را هم بگيرد. ولي اگر باين قصد بخوابد كه محتلم شود حكم مسئله پيش را دارد.

مسئله 1670 - اگر روزه‏دار در حال بيرون آمدن مني از خواب بيدار شود، واجب نيست از بيرون آمدن آن جلوگيري كند و روزه‏اش صحيح است ولي نبايد عمدا كاري كند كه تشديد شود و مني بيشتر بيرون آيد.

مسئله 1671 - روزه‏داري كه محتلم شده، مي‏تواند بول كند و به دستوري كه در

مسئله 81 گفته شد، استبراء نمايد. هر چند بداند به واسطه بول يا استبراء كردن باقي مانده مني از مجري بيرون مي‏آيد ولي در صورتي كه غسل كرده باشد نمي‏تواند استبراء كند. و اگر بداند كه در مجري چيزي مانده و اگر پيش از غسل بول نكند بعد از غسل بيرون بيايد بنابراحتياط واجب پيش از غسل بايد بول كند.

مسئله 1672 - اگر به قصد بيرون آمدن مني كاري انجام دهد در صورتي كه مني از او بيرون نيايد روزه‏اش باطل نمي‏شود. ولي اگر توجه دارد كه استمناء موجب بطلان روزه است و در عين حال به قصد بيرون آمدن مني چنين كند روزه‏اش باطل است هر چند بيرون نيايد.

4- دروغ بستن به خدا و پيغمبر

مسئله 1673 - اگر روزه‏دار به گفتن، يا به نوشتن، يا به اشاره و مانند اينها به خدا و پيغمبر صلي الله عليه وآله و ائمه معصومين "عليهم السّلام" عمدا نسبت دروغ بدهد اگر چه فورا بگويد دروغ گفتم يا توبه كند روزه او باطل است و بنابر احتياط واجب ساير پيغمبران و جانشينان معصوم آنان و نيز حضرت زهرا "سلام اللّه عليها" هم در اين حكم فرقي ندارند.

مسئله 1674 - اگر بخواهد روايتي را كه نمي‏داند راست است يا دروغ، نقل كند بايد از كسي كه آن روايت را گفته، يا از كتابي كه آن روايت در آن نوشته شده نقل نمايد، يا فقط بطور اجمال بگويد: روايتي به اين مضمون وارد شده. و نبايد از خودش به طور جزم خبر دهد و مثلا بگويد كه "پيامبر(ص) فرموده است" ولي اگر بطور جزم هم روايت را بگويد باطل شدن روزه‏اش محلّ اشكال است مگر اينكه بعدا معلوم شود كه آن روايت دروغ بوده است چنانكه اگر معلوم شود خبر راست بوده روزه‏اش باطل نيست.

مسئله 1675 - اگر چيزي را به اعتقاد اينكه راست است از قول خدا يا پيغمبر نقل كند و بعد بفهمد دروغ بوده، روزه‏اش باطل نمي‏شود.

مسئله 1676 - اگر بداند دروغ بستن به خدا و پيغمبر، روزه را باطل مي‏كند و چيزي را كه مي‏داند دروغ است به آنان نسبت دهد و بعدا بفهمد آنچه را كه گفته راست بوده، روزه‏اش صحيح است.

مسئله 1677 - اگر دروغي را كه ديگري ساخته عمدا به خدا و پيغمبر و ائمه معصومين "عليهم السّلام" نسبت دهد روزه‏اش باطل مي‏شود، ولي اگر از قول كسي كه آن دروغ را ساخته نقل كند اشكال ندارد.

مسئله 1678 - اگر مثلا از روزه‏دار بپرسند كه آيا پيغمبر "صلّي اللّه عليه و آله و سلّم" چنين مطلبي فرموده‏اند و او جايي كه در جواب بايد بگويد: نه، عمدا بگويد: بلي، يا جايي كه بايد بگويد: بلي عمدا بگويد: نه، روزه‏اش باطل مي‏شود.

مسئله 1679 - اگر از قول خدا يا پيغمبر يا ائمه معصومين "عليهم السّلام" حرف راستي را بگويد بعد بگويد دروغ گفتم يا در شب دروغي را به آنان نسبت دهد و فرداي آن كه روزه مي‏باشد بگويد آنچه ديشب گفتم راست است، روزه‏اش باطل مي‏شود.

مسئله 1680 - نسبت دروغ به خدا و پيغمبر و امامان از روي شوخي، هر چند بي ادبي است و اگر اهانت حساب شود حرام است ولي روزه را باطل نمي‏كند.