 |
|
 |
|
|
|
مسئله 1111 - بايد بر زمين و چيزهاي غير خوراكي كه از زمين ميرويد، مانند چوب و برگ درخت سجده كرد. و سجده بر چيزهاي خوراكي و پوشاكي و جواهرات وفلزات معدني مانند طلا و فيروزه و عقيق صحيح نيست. ولي سجده بر سنگهاي معدني چون مرمر و سنگ سياه مانعي ندارد.
مسئله 1112 - احتياط واجب آن است كه بر برگ درخت موكه گاهي مورد استفاده غذائي مي باشد حتّي پس از خشك شدن، سجده نكنند.
مسئله 1113 - سجده بر چيزهائيكه از زمين ميرويد و خوراك حيوان است،مثل علف و كاه صحيح است.
مسئله 1114 - سجده بر گُلهائي كه خوراكي نيستند، صحيح است. ولي سجده بر دواهاي خوراكي كه از زمين ميرويد، مانند گل بنفشه و گل گاوزبان صحيح نيست. و همينطور بر گل محمّدي و امثال آن كه احيانا خورده ميشود، بنابراحتياط واجب.
مسئله 1115 - سجده بر گياهي كه خوردن آن در بعضي از شهرها معمول است و در شهرهاي ديگر معمول نيست، و نيز سجده بر ميوه نارس اگر چه ماكول نباشد، صحيح نيست.
مسئله 1116 - سجده بر سنگ آهك و سنگ گچ صحيح است، و احتياط آن است كه در حال اختيار به گچ و آهك پخته و آجر و كوزه گلي و مانند آن سجده نكنند، گرچه اقوي جواز است.
مسئله 1117 - اگر كاغذ را از چيزي كه سجده بر آن صحيح است، مثلا از كاه ساخته باشند، ميشود بر آن سجده كرد ولي سجده بر كاغذي كه از پنبه و مانند آن ساخته شده و نيز سجده كردن بر كاغذي كه انسان نميداند از چيزي كه سجده بر آن صحيح است ساخته شده يا از چيزي كه سجده بر آن صحيح نيست، اشكال دارد. البتّه بيشتر كاغذهاي فعلي علي المسموع ازچوب ساخته ميشود و، سجده بر چوب و يا كاغذ ساخته از چوب اشكال ندارد.
مسئله 1118 - براي سجده بهتر از هر چيز تربت حضرت سيّدالشهداء عليه السّلام ميباشد، بعد از آن هر گونه خاك، بعد از خاك، سنگ و شن و مانند آن و بعد از سنگ، گياه است.
مسئله 1119 - اگر چيزي كه سجده بر آن صحيح است ندارد، يا اگر دارد بواسطه سرما يا گرماي زياد و مانند اينها نميتواند بر آن سجده كند، چنانچه لباس او از كتان يا پنبه است، بايد به لباسش سجده كند، و بعد از آن بر لباسش كه از چيز ديگر (از پشم يا مواد ديگر) باشد، و اگر آنهم نشود، بايد بر پشت دست يا اشياء معدني مانند انگشتر عقيق سجده نمايد. ولي تا سجده بر پشت دست ممكن است، بر چيز معدني سجده نكند. و بعد از معدن بر هر چيز ديگر.
مسئله 1120 - سجده بر گِل و خاك سستي كه پيشاني روي آن آرام نميگيرد باطل است. ولي اگر بعد از آنكه مقداري فرو رفت آرام بگيرد، اشكال ندارد.
مسئله 1121 - اگر در سجده اوّل مُهر به پيشاني بچسبد و بدون اين كه مُهر را بردارد، به سجده رود اشكال دارد، بلكه بايد مُهر را از پيشاني بردارد، و بعد به سجده رود.
مسئله 1122 - اگر در بين نماز چيزي كه بر آن سجده ميكند گم شود و چيز ديگري كه سجده بر آن صحيح است نداشته باشد، چنانچه وقت وسعت دارد، بايد نماز را رها كند و اگر وقت تنگ است، بايد به لباسش اگر از پنبه يا كتان است، سجده كند و بعد از آن بر لباسش كه از چيز ديگر باشد، و اگر آنهم نشود بر پشت دست، يا اشياء معدني، مانند انگشتر عقيق سجده نمايد، و تا سجده بر پشت دست ممكن است، به چيزهاي معدني سجده نكند، و بعد از معدن بر هر چيز ديگر.
مسئله 1123 - هرگاه در حال سجده بفهمد پيشاني را بر چيزي گذاشته كه سجده بر آن باطل است، اگر ممكن باشد، بايد پيشاني را از روي آن به روي چيزي كه سجده بر آن صحيح است بكشد، و اگر ممكن نباشد، چنانچه وقت نماز وسعت دارد. بايد نماز را رها كند و از سر بگيرد. ولي احتياط آن است كه ذكر سجده را بگويد و دوباره سجده بر لباس و يا چيز ديگري كه ذيلا ميگوئيم بجا آورد و نماز را تمام كرده دو باره بخواند. و اگر وقت تنگ است، در صورتي كه لباسش از پنبه يا كتان است، بايد پيشاني را از روي آن به روي لباسش بكشد و بعد از آن بر لباسش كه از چيز ديگر است و بعد از آن به پشت دست و اگر آنهم نشد به چيز معدني، بدون اينكه پيشاني را بلند كند، به روي اينها بكشد، و اگر هيچ يك از اينها ممكن نشد، همانطور كه هست سجده را تمام كند و صحيح است.
مسئله 1124 - اگر بعد از سجده بفهمد پيشاني را روي چيزي گذاشته كه سجده بر آن باطل است، اشكال ندارد.
مسئله 1125 - سجده كردن براي غير خداوند متعال حرام ميباشد، و بعضي از مردم كه مقابل قبر ائمّه عليهم السّلام پيشاني را به زمين ميگذارند، اگر براي شكر خداوند متعال باشد، اشكال ندارد و گرنه حرام است. هرچند بعنوان پرستش، نميباشد.
مسئله 1126
- در سجده چند چيز مستحبّ است:
1- كسي كه ايستاده نماز ميخواند، بعد از آنكه سر از ركوع برداشت و كاملا ايستاد و كسي كه نشسته نماز ميخواند، بعد از آنكه كاملا نشست، براي رفتن به سجده، تكبير بگويد.
2- موقعي كه ميخواهد به سجده برود، مرد اوّل دستها را و زن اوّل زانوها را به زمين بگذارد.
3- بيني را هم به چيزي كه سجده بر آن صحيح است بگذارد.
4- در حال سجده انگشتان دست را بهم بچسباند و برابر گوش بگذارد، به طوري كه سر آنها رو به قبله باشد.
5- در سجده خصوصا سجده دوّم هر ركعت دعا كند و از خداوند در مورد حوائج مادّي و معنوي دنيا و آخرتِ خود استمداد كند. و دعاهاي متنوّعي هم در اين مورد نقل شده است. از جمله اين دعا كه مربوط به رزق و روزي اعمّ از مادّي و معنوي است: يا خير المسئولين و يا خير المعطين ارزقني و ارزق عيالي من فضلك فانك ذوالفضل العظيم. يعني: اي بهترين كسي كه از او سؤال ميكنند و اي بهترين عطا كنندگان! به من و عيال من از فضل خودت رزق و روزي برسان، پس بدرستي كه تو داراي فضل بزرگي هستي. در روايت آمده است كه نزديكترين وقتِ بنده به خداوند، هنگام سجده است. پس هر مشكلي (حتّي مشكلات كوچك) را همانگاه از خداوند بخواهد. و مستحبّ است كه اگر امر مهمّ معنوي يا مادّي دارد، خداوند را به حقّ حبيبش محمّد صلّي اللّه عليه و اله بخواند.
6- بعد از سجده بر ران بنشيند و روي پاي راست را بر كف پاي چپ بگذارد.
7- بعد از هر سجده وقتي نشست و بدنش آرام گرفت، تكبير بگويد.
8- بعد از سجده اوّل بدنش كه آرام گرفت، استغفراللّه ربّي و اتوبُ اليه بگويد.
9- سجده را طول بدهد، و در موقع نشستن، دستها را روي رانها بگذارد.
10- براي رفتن به سجده دوّم، در حال آرامي بدن اللّه اكبر بگويد.
11- در سجدهها صلوات بفرستد، مخصوصا اگر بخواهد دعا بكند.
12- در موقع بلند شدن، مرد اوّل زانوها و زن اوّل دستها را از زمين بردارد.
13- پيش از شروع در ذكر، اين دعا را بخوان: اَللّهمّ لَكَ سَجَدْتُ وَ بِكَ آمَنْتُ وَ لَكَ اَسْلَمْتُ وَ عَلَيْكَ تَوَكّلْتُ وَ اَنْتَ رَبّي سَجَدَ وَجْهي لِلّذي خَلَقَهُ وَ شَقّ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ وَ الْحَمْدُلِلّهِ رَبِّ الْعالَمين وَ تَبارَكَ اللّهُ اَحْسَنُ الْخالِقين: و بين دو سجده بگويد: اَللّهُمّ اغْفِرْ لي وَ ارْحَمْني وَ اَجِرْني وَ ادْفَعْ عَنّي فَاِنّي لِما اَنْزَلْتَ اِلي مِنْ خَيْرٍ فَقيرٌ تَبارَكَ اللهُرَبّ الْعالَمين و پس از دو سجده، وقتي براي ركعت بعدي برميخيزد بگويد: بِحَوْلِ اللّهِ وَ قُوّتِه اَقوُمُ وَ اَقْعُد.
14- مرد آرنجها و شكم را به زمين چسباند و بازوها را از پهلو جدا نگاه دارد، و زن آرنجها و شكم را به زمين بگذارد و اعضاء بدن را به يكديگر بچسباند. و مستحبّات ديگر سجده، كه در كتابهاي آداب گفته شده است، به قصد رجاء ميتوان انجام داد.
مسئله 1127 - قرآن خواندن در سجده مكروه است. و نيز مكروه است براي برطرف كردن گرد و غبار، جاي سجده را فوت كند. و اگر در اثر فوت كردن عمدا يك كلمه دو حرفي يا بيشتر از دهان بيرون آيد، بنا براحتياط واجب نماز باطل است، و غير از اينها مكروهات ديگري هم هست كه در كتابهاي مفصّل فقهي گفته شده است.
مسئله 1128 - در هر يك از چهار سوره الم تنزيل(32) و حم سجده(41) و النجم(53) و اءقرأ(96) يك آيه سجده است، كه اگر انسان بخواند يا استماع كند (گوش بدهد)، بعد از تمام شدن آيه بايد فورا سجده كند، و اگر فراموش كرد، هر وقت يادش آمد بايد سجده نمايد. و فرق نيست در استماع بين اينكه از خود گوينده بشنود يا به وسيله بلندگو و راديو بشنود و بنابراحتياط واجب اگر بگوشش بخورد (بدون اينكه گوش بدهد) نيز سجده واجب است.
مسئله 1129 - اگر انسان موقعي كه آيه سجده را ميخواند، همزمان از ديگري هم بشنود، بنابر احتياط مستحب، دو سجده نمايد ولي ظاهرا يك سجده كافي است.
مسئله 1130 - در غير نماز اگر در حال سجده، آيه سجده را بخواند يا بشنود، بايد سر از سجده بردارد و دو باره سجده كند.
مسئله 1131 - اگر انسان از بچّه غير مميّز كه خوب و بد را نميفهمد، يا از كسي كه قصد خواندن قرآن ندارد، آيه سجده را بشنود، احتياط واجب آن است كه سجده كند، و همچنين است اگر از مثل نوار ضبط صوت، آيه سجده را بشنود.
مسئله 1132 - در سجده واجب قرآن باحتياط واجب بايد جاي انسان غصبي نباشد، ولي لازم نيست با وضو يا غسل، و رو به قبله باشد و عورت خود را بپوشاند و بدن و جاي پيشاني او پاك باشد، و نيز چيزهايي كه در لباس نمازگزار شرط ميباشد، در لباس او شرط نيست. امّا اگر لباس او غصبي است چنانچه سجده كردن، تصرّف در آن لباس باشد، بنابراحتياط واجب سجده باطل است.
مسئله 1133 - احتياط واجب آن است كه در سجده واجب قرآن، پيشاني را بر مُهر يا چيز ديگري كه سجده بر آن صحيح است بگذارد، و بنابر احتياط مستحبّ، جاهاي ديگر بدن را بدستوري كه در سجده نماز گفته شد، بر زمين بگذارد.
مسئله 1134 - بنابراحتياط واجب در سجده قرآن بايد ذكر بگويد، هر ذكري هر چند مختصر باشد كافي است و بهتر است بگويد: لا اِلهَ اِلاّ اللّهُ حَقّا حَقّا لا اِلهَ اِلاّ اللّهُ ايمانا وَ تَصْديقا لا اِلهَ اِلاّ اللّهَ عُبوُديَةً وَ رِقّا سَجَدْتُ لَكَ يا رَبِّ تَعَبّدا وَ رِقّا لا مُسْتَنْكِفا وَلا مُسْتَكْبِرا بَلْ اَنَا عَبْدٌ ذَليلٌ ضَعيفٌ خائِفٌ مُسْتَجير.
مسئله 1135 - در ركعت دوّم تمام نمازهاي واجب و ركعت سوّم نماز مغرب و ركعت چهارم نماز ظهر و عصر و عشاء، بايد انسان بعد از سجده دوّم بنشيند و در حال آرام بودن بدن، تشهّد بخواند، يعني بگويد: اَشْهَدُ اُنْ لا اِله اِلاّ اللّهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ وَ اَشْهَدُ اَنّ مُحَمّدا عَبْدُهُ وَ رَسوُلُهُ اَللّهُمّ صَلِّ عَلي مُحَمّدٍ وَ آلِ مُحَمّدٍ. و كمتر از اين كفايت نميكند، و احتياط واجب آن است كه به همين ترتيب بگويد.
مسئله 1136 - كلمات تشهّد بايد به عربي صحيح و بطوري كه معمول است، پشت سر هم گفته شود.
مسئله 1137 - در برخي گروههاي شيعه، شهادت ثالثه مرسوم است، يعني در تشهّد نماز هم بدنبال شهادتين ميگويند: "وَ اَشْهَدُ أَنّ عَليّا وَلي اللّهِ" گرچه احتمال دارد كه اشكالي نباشد، ليكن احتياط لازم آن است كه اگر بخواهد بگويد، به صورت دعا گفته شود. مثلا اَللّهُمّ صَلِّ عَلي وَليكَ عَليٍ اَميرِالْمُؤْمِنين.
مسئله 1138 - اگر تشهّد را فراموش كند و بايستد و پيش از ركوع يادش بيايد كه تشهّد را نخوانده، بايد بنشيند و تشهّد را بخواند و دو باره بايستد و آنچه بايد در آن ركعت خوانده شود، بخواند و نماز را تمام كند و بنابر احتياط مستحبّ، بعد از نماز براي ايستادن بيجا، دو سجده سهو بجا آورد، و اگر در ركوع يا بعد از آن يادش بيايد، بايد نماز را تمام كند و بعد از سلام نماز، تشهّد را قضا كند، و بنابراحتياط واجب براي تشهّد فراموش شده، دو سجده سهو بجا آورد.
مسئله 1139 - مستحبّ است در حال تشهّد، بر ران چپ بنشيند و روي پاي راست را به كف پاي چپ بگذارد و پيش از تشهّد بگويد: اَلْحَمْدُلِلّه يا بگويد: بِسْمِ اللّهِ وَ بِاللّهِ وَ الْحَمْدُلِلّهِ وَ خَيْرُ الْأَسْماءِ لِلّه و نيز مستحبّ است، دستها را بر رانها بگذارد و انگشتها را به يكديگر بچسباند و بدامان خود نگاه كند و بعد از تمام شدن تشهّد بگويد: وَ تَقَبّلْ شَفاعَتَهُ وَارْفَعْ دَرَجَتَهُ.
مسئله 1140 - مستحبّ است زن در وقت خواندن تشهّد، رانها را به هم بچسباند.
مسئله 1141 - بعد از تشهّد ركعت آخر نماز، مستحبّ است در حالي كه نشسته و بدن آرام است بگويد: اَلسّلامُ عَلَيْكَ اَيّهَا النّبي وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكاتُهُ و بعد از آن واجب است بگويد: اَلسّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكاتُهُ يا بگويد: اَلسّلامُ عَلَيْنا وَ عَلي عِبادِ اللّهِ الصّالِحين. ولي اگر اين سلام را بگويد، احتياط مستحبّ آن است كه بعد از آن اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكاتُهُ را هم بگويد و در اينصورت اگر هنگام اين سلام آخر بدن حركت داشته باشد اشكالي ندارد. و منظور از سلام واجب نماز اين دو سلام اخير ميباشد.
مسئله 1142 - اگر سلام نماز را فراموش كند و موقعي يادش بيايد كه صورت نماز بهم نخورده و كاري هم كه عمدي و سهوي آن نماز را باطل ميكند - مثل پشت به قبله كردن - انجام نداده، بايد سلام را بگويد و نمازش صحيح است.
مسئله 1143 - اگر سلام نماز را فراموش كند و موقعي يادش بيايد كه صورت نماز بهم خورده است، چنانچه پيش از آنكه صورت نماز بهم بخورد، كاري كه عمدي و سهوي آن نماز را باطل ميكند - مثل پشت به قبله كردن - انجام نداده باشد، نمازش صحيح است و سلام هم لازم نيست. و اگر پيش از آنكه صورت نماز بهم بخورد، كاري كه عمدي و سهوي آن نماز را باطل ميكند انجام داده باشد، نمازش باطل است.
مسئله 1144 - اگر عمدا ترتيب نماز را بهم بزند، و جزئي را كه ركن نيست جلوتر بجا آورد، مثلا سوره را پيش از حمد بخواند بايد، بعد از حمد سوره را دوباره بخواند، و بنابراحتياط مستحبّ نماز را تمام كند و اعاده نمايد. ولي اگر به همان سوره كه پيش از حمد خوانده اكتفا كند نماز باطل است و همينطور اگر جزئي را كه ركن است به غير ترتيب بجا آورد و يا يك سجده را پيش از ركوع بجا آورد، نماز باطل ميشود.
مسئله 1145 - اگر ركني از نماز را فراموش كند و ركن بعد از آنرا بجا آورد، مثلا پيش از آنكه ركوع كند دو سجده نمايد، نماز باطل است.
مسئله 1146 - اگر ركني را فراموش كند و چيزي را كه بعد از آن است و ركن نيست بجا آورد، مثلا پيش از آنكه دو سجده كند تشهّد بخواند، بايد ركن را بجا آورد، و آنچه را اشتباها پيش از آن خوانده، دوباره بخواند.
مسئله 1147 - اگر چيزي را كه ركن نيست فراموش كند و ركن بعد از آن را بجا آورد، مثلا حمد را فراموش كند و مشغول ركوع شود، نمازش صحيح است و ديگر خواندن حمد لازم نيست.
مسئله 1148 - اگر چيزي را كه ركن نيست فراموش كند، و چيزي را كه بعد از آن است و آن هم ركن نيست بجا آورد، مثلا حمد را فراموش كند و سوره را بخواند چنانچه مشغول ركن بعد شده باشد، مثلا در ركوع يادش بيايد كه حمد را نخوانده بايد بگذرد و نماز او صحيح است و اگر مشغول ركن بعد نشده باشد، بايد آنچه را فراموش كرده بجا آورد و بعد از آن چيزي را كه اشتباها جلوتر خوانده دو باره بخواند.
مسئله 1149 - اگر سجده اوّل را به خيال اينكه سجده دوّم است، يا سجده دوّم را به خيال اينكه سجده اوّل است بجا آورد، نماز صحيح است و سجده اوّل او سجده اوّل و سجده دوّم او سجده دوّم حساب ميشود.
مسئله 1150 - انسان بايد نماز را با موالات بخواند، يعني، كارهاي نماز مانند ركوع سجود و تشهّد را پشت سر هم بجا آورد و چيزهايي را كه در نماز ميخواند بطور معمول و متعارف پشت سر هم بخواند و اگر بقدري بين آنها فاصله بيندازد كه نگويند نماز ميخواند و از هيئت نمازگزار بيرون رفته باشد نمازش باطل است.
مسئله 1151 - اگر در نماز سهوا بين حرفها يا كلمات فاصله بيندازد و فاصله بقدري نباشد كه صورت نماز از بين برود و فقط صورت پيوستگي حروف و كلمات بهم بخورد چنانچه مشغول ركن بعد نشده باشد، بايد آن حرفها يا كلمات را بطور معمول و متعارف بخواند و اگر مشغول ركن بعد شده باشد، نمازش صحيح است مگر در تكبيرة الاحرام كه اگر فاصله بين كلمات آن بقدري باشد كه از صورت پيوستگي كلمات تكبيرة الاحرام خارج شود نماز باطل است.
مسئله 1152 - طول دادن ركوع و سجود و خواندن دعاها و يا سورههاي بزرگ، موالات را بهم نميزند.
مسئله 1153 - در تمام نمازهاي واجب و مستحبّ (حتّي در نماز شفع) پيش از ركوع ركعت دوّم مستحبّ است قنوت بخواند، و در نماز وتْر با آنكه يك ركعت ميباشد، خواندن قنوت پيش از ركوع مستحبّ است. و نماز جمعه دو قنوت دارد يكي پيش از ركوع ركعت اوّل و يكي بعد از ركوع ركعت دوّم. و نماز آيات پنج قنوت و نماز عيد فطر و قربان در ركعت اوّل پنج قنوت و در ركعت دوّم چهار قنوت دارد و احتياط واجب آن است كه در نماز عيد فطر و قربان قنوت ترك نشود .
مسئله 1154 - در قنوت بايد دستها را بطرف آسمان بگيرد و مستحبّ است دستها را مقابل صورت و كف آنها را رو به آسمان و پهلوي هم نگهدارد و غير شست، انگشتهاي ديگر را بهم بچسباند و به كف دستها نگاه كند.
مسئله 1155 - در قنوت هر ذكري بگويد، اگر چه يك سبحان الله باشد كافي است و بهتر است بگويد: لا اِلهَ اِلاّ اللّهُ الْحَليمُ الْكَريم لا اِلهَ اِلاّ اللّهُ الْعَلي الْعَظيم سُبْحانَ اللّه رَبِّ السّمواتِ السّبْع وَ رَبِّ الْأَرَضينَ السّبْعِ وَ ما فيهِنّ وَ مابَيْنَهُنّ وَ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظيمِ وَ الْحَمْدُلِلّهِ رَبِّ الْعالَمين. - و اين را كلمات فرج ميخوانند و هر قدر قنوت را طول بدهد و دعاهاي بيشتر بخواند بهتر است.
مسئله 1156 - مستحبّ است انسان قنوت را بلند بخواند ولي براي كسي كه نماز را به جماعت ميخواند اگر امام جماعت صداي او را بشنود، بلند خواندن قنوت مستحبّ نيست.
مسئله 1157 - اگر عمدا قنوت نخواند قضا ندارد و اگر فراموش كند و پيش از آنكه باندازه ركوع خم شود يادش بيايد، مستحبّ است بايستد و بخواند و اگر در ركوع يادش بيايد، مستحبّ است بعد از ركوع قضا كند و اگر در سجده يادش بيايد، مستحبّ است بعد از سلام نماز قضا نمايد.
مسئله 1158 - در قنوت و ديگر جاهاي نماز دعا خواندن با لغتهاي ديگر غير عربي محل اشكال است و احتياط واجب آنستكه به عربي خوانده شود و اگر از نظر ادبي غلط باشد ،جهلاً ، سهواً ، اشكالي ندارد.
|
|
|
