احكام روزه مسافر

مسئله 1793 - مسافري كه بايد نمازهاي چهار ركعتي را در سفر دو ركعت بخواند نبايد روزه بگيرد. و مسافري كه نمازش را تمام مي‏خواند، مثل كسي كه كارش مسافرت، يا سفر او سفر معصيت است، بايد در سفر روزه بگيرد.

مسئله 1794 - مسافرت در ماه رمضان اشكال ندارد ولو براي فرار از روزه باشد و در اين صورت مكروه است چنانكه سفر قبل از روز بيست و چهارم مكروه است مگر اينكه سفر براي حج، يا عمره، يا كار ضروري باشد.

مسئله 1795 - اگر غير روزه رمضان روزه معيّن ديگري بر انسان واجب باشد نبايد در آن روز مسافرت كند. و اگر در سفر باشد بايدقصد كند كه ده روز در جايي بماند و آن روز را روزه بگيرد. ولي اگر نذر كرده باشد روز معيني را روزه بگيرد مي‏تواند در آن روز مسافرت نمايد و در سفر روزه نگيرد و بنابر احتياط واجب قضاي آن را بگيرد.

مسئله 1796 - اگر نذر كند روزه بگيرد و روز آن را معيّن نكند، نمي‏تواند آن را در سفر بجا آورد. ولي چنانچه نذر كند كه روز معيني را در سفر روزه بگيرد بايد آن را در سفر بجا آورد. و نيز اگر نذر كند روز معيني را چه مسافر باشد يا نباشد، روزه بگيرد بايد آن روز را اگر چه مسافر باشد روزه بگيرد.

مسئله 1797 - مسافر مي‏تواند براي خواستن حاجت، سه روز در مدينه طيّبه روزه مستحبّي‏بگيرد، و احوط اين است كه آن سه روز، چهارشنبه، پنج‏شنبه و جمعه باشد چنانچه در روايات وارد شده است و بهتر آن است كه در اين سه روزه در صورت امكان در مسجد النبي(ص) معتكف شود و نزد هر يك از ستونهاي توبه و ستون نزديك مقام پيامبر(ص) و نزديك قبر بالاي سر، دو ركعت نماز بجا آورد و در صورت امكان جز ذكر و مناجات و دعا سخني نگويد.

مسئله 1798 - كسي كه نمي‏داند روزه مسافر باطل است اگر در سفر روزه بگيرد و در بين روز، مسئله را بفهمد روزه‏اش باطل مي‏شود. و اگر تا مغرب نفهمد روزه‏اش صحيح است.

مسئله 1799 - اگر فراموش كند كه مسافر است، يا فراموش كند كه روزه مسافر باطل مي‏باشد و در سفر روزه بگيرد روزه او باطل است.

مسئله 1800 - اگر روزه‏دار بعد از ظهر مسافرت نمايد بايد روزه خود را تمام كند، و اگر پيش از ظهر مسافرت كند وقتي به حدّ ترخص برسد، يعني به جائي برسد كه ديوار شهر را نبيند و صداي اذان آن را نشنود، به تفصيلي كه در نماز مسافر گذشت، روزه او صحيح نيست و قضاي آن واجب است، و اگر پيش از رسيدن به حدّ ترخص عمدا روزه را باطل كند كفّاره بر او واجب است.و اگر پيش از ظهر مجددا به وطن برگردد وقتي به حدّ ترخص رسيد اگر مفطري انجام نداده بايد نيّت روزه كند و روزه‏اش صحيح است.

مسئله 1801 - اگر مسافر پيش از ظهر به وطنش برسد، يا به جايي برسد كه مي‏خواهد ده روز در آنجا بماند، چنانچه كاري كه روزه را باطل كند انجام نداده، بايد آن روز را روزه بگيرد. و اگر انجام داده، روزه آن روز بر او واجب نيست و صحيح هم نمي‏باشد.

مسئله 1802 - اگر مسافر بعد از ظهر به وطنش برسد، يا به جايي برسد كه مي‏خواهد ده روز در آنجا بماند، نبايد آن روز را روزه بگيرد.

مسئله 1803 - مسافر و كسي كه از روزه گرفتن عذر دارد، مكروه است در روز ماه رمضان جماع نمايد، و يا در خوردن و آشاميدن كاملا خود را سير كند.

كساني كه روزه بر آنها واجب نيست‏

مسئله 1804 - كسي كه به واسطه پيري نمي‏تواند روزه بگيرد، يا براي او مشقّت بسيار دارد روزه بر او واجب نيست. ولي در صورت دوّم بايد براي هر روز يك "مُدّ" كه تقريبا ده سير است گندم يا آرد و مانند اينها به فقير بدهد. بلكه بنابر احتياط واجب در صورت اوّل نيز همينطور.

مسئله 1805 - كسي كه به واسطه پيري روزه نگرفته، اگر بعد از ماه رمضان بتواند در روزهاي كوتاه و هواي مناسب، و يا با تجديد قوا و يا هر جهت ديگر بدون مشقّت روزه بگيرد، بنابر احتياط واجب بايد قضاي روزه‏هايي را كه نگرفته بجا آورد.

مسئله 1806 - اگر انسان بيماري استسقاء دارد كه زياد تشنه مي‏شود و نمي‏تواند تشنگي را تحمل كند، يا براي او مشقّت بسيار دارد، روزه بر او واجب نيست. ولي در صورت دوّم بايد براي هر روز، يك "مُدّ" گندم يا آرد و مانند اينها به فقير بدهد. و همچنين است در صورت اوّل بنابر احتياط واجب. و بهتر آن است كه بيشتر از مقداري كه ناچار است آب نياشامد و چنانچه بعد بتواند روزه بگيرد، بنابر احتياط واجب بايد روزه‏هايي را كه نگرفته قضا نمايد.

مسئله 1807 - زني كه زائيدن او نزديك است و روزه براي حملش ضرر دارد روزه بر او واجب نيست. و بايد براي هر روز، يك "مُدّ" طعام، به فقير بدهد. و نيز اگر روزه براي خودش ضرر دارد، روزه بر او واجب نيست و اگر ضرر مهمي براي خودش يا حملش داشته باشد حرام است و بنابر احتياط واجب بايد براي هر روز، يك "مُدّ" طعام به فقير بدهد. و د رهر دو صورت روزه‏هايي را كه نگرفته بايد قضا نمايد.

مسئله 1808 - زني كه بچّه شير مي‏دهد و شير او كم است چه مادر بچّه باشد، يا دايه او، هر چند بدون اجرت، اگر روزه براي بچّه‏اي كه شير مي‏دهد ضرر دارد روزه بر او واجب نيست و گاهي حرام مي‏باشد و بايد براي هر روز، يك "مُدّ" طعام، يعني گندم يا آرد و مانند اينها به فقير بدهد. و نيز اگر براي خودش ضرر دارد، روزه بر او واجب نيست. و بنابر احتياط واجب بايد براي هر روز، يك "مُدّ" طعام به فقير بدهد. و در هر دو صورت روزه‏هايي را كه نگرفته بايد قضا نمايد. ولي اگر كسي پيدا شود كه بي‏اجرت، بچّه را شير دهد، يا كسي - پدر يا ديگري - حاضر باشد كه بدون منّت اجرت را بپردازد، بنابر احتياط واجب بچّه را به او بدهد و روزه بگيرد.

راه ثابت شدن اوّل ماه‏

مسئله 1809 - اوّل ماه از پنج طريق ثابت مي‏شود: اوّل: آنكه خود انسان ماه را ببيند.
دوّم : عده‏اي كه از گفته آنان يقين يا اطمينان پيدا مي‏شود، بگويند ماه را ديده‏ايم، و همچنين است هر چيزي كه به واسطه آن يقين يا اطمينان پيدا شود.
سوّم: دو مرد عادل بگويند كه ماه را ديده‏ايم، بشرط اينكه قولشان قابل تصديق باشد ولي اگر صفت ماه را برخلاف يكديگر بگويند، يا شهادتشان خلاف واقع باشد مثل توصيف ماه به امور غير واقعي، اوّل ماه ثابت نمي‏شود و همينطور اگر اطمينان باشتباهشان پيدا شود مثل اينكه هوا ابر باشد يا در هواي صاف و با وجود قدرت بينائي و دقت ديگران هيچ كس جز اين دو نفر نبيند اما اگر در تشخيص بعض خصوصيّات جزئي، اختلاف داشته باشند، مثل آنكه يكي بگويد ماه بلند بود و ديگري بگويد نبود اشكالي ندارد و به گفته آنان اوّل ماه ثابت مي‏شود.
چهارم: سي روز از اوّل ماه شعبان بگذرد كه به واسطه آن، اوّل ماه رمضان ثابت مي‏شود. و سي روز از اوّل رمضان بگذرد كه به واسطه آن، اوّل ماه شوال ثابت مي‏شود.
پنجم: حاكم شرع حكم كند كه اوّل ماه است.

مسئله 1810 - اگر مجتهد عادل با نفوذي حكم كند كه اوّل ماه است، كسي هم كه تقليد او را نمي‏كند اگر شرا ئط را در او موجود بداند ، بايد به حكم او عمل نمايد. ولي كسي كه مي‏داند حاكم شرع اشتباه كرده، نمي‏تواند به حكم او عمل نمايد.

مسئله 1811 - اوّل ماه با پيشگويي منجمين ثابت نمي‏شود. ولي اگر انسان از گفته آنان يقين يا اطمينان پيدا كند، بايد به آن عمل نمايد.

مسئله 1812 - بلند بودن ماه يا دير غروب كردن آن، دليل نمي‏شود كه شب پيش، شب اوّل ماه بوده است.

مسئله 1813 - اگر اوّل ماه رمضان براي كسي ثابت نشود و روزه نگيرد چنانچه دو مرد عادل بگويند كه شب پيش ماه را ديده‏ايم، بايد روزه آن روز را قضا نمايد. و اگر در همان روز باشد بقيّه روز را هم امساك نمايد.

مسئله 1814 - اگر در شهري اوّل ماه ثابت شود، براي مردم شهر ديگر فايده ندارد مگر آن دو شهر با هم نزديك باشند، يا انسان بداند كه افق آنها يكي است، و يا بداند در آن شهري كه ديده شده، آفتاب زودتر از شهر خودش غروب مي‏كند. يعني بلاد شرقي شهر خودش باشد.

مسئله 1815 - روزي را كه انسان نمي‏داند آخر رمضان است يا اوّل شوال، بايد روزه بگيرد. ولي اگر پيش از مغرب بفهمد كه اوّل شوال است بايد افطار كند.

مسئله 1816 - اگر زنداني نتواند به ماه رمضان يقين كند، بايد به گمان عمل نمايد. و اگر آن هم ممكن نباشد، هر ماهي را كه روزه بگيرد صحيح است. و اگر زندان او ادامه پيدا كند بنابر احتياط واجب بايد در سال آينده نيز همان ماه را روزه بگيرد.

روزه‏هاي حرام و مكروه‏

مسئله 1817 - روزه عيد فطر و قربان حرام است، و نيز روزي را كه انسان نمي‏داند آخر شعبان است يا اوّل رمضان، اگر به نيّت اوّل رمضان روزه بگيرد حرام مي‏باشد و باطل است.

مسئله 1818 - اگر زن به واسطه گرفتن روزه مستحبّي‏حق شوهرش از بين برود جايز نيست روزه بگيرد. بلكه اگر حق شوهر هم از بين نرود ولي شوهر او را از گرفتن روزه مستحبّي‏جلوگيري كند بنابر احتياط واجب بايد خودداري كند.

مسئله 1819 - روزه مستحبّي‏اولاد اگر اسباب اذيت پدر و مادر يا جدّ شود جايز نيست. بلكه اگر اسباب اذيت آنان نشود ولي او را از گرفتن روزه مستحبّي‏نهي كنند بنابراحتياط واجب نبايد روزه بگيرد.

مسئله 1820 - اگر پسر يا دختر بدون اجازه پدر روزه مستحبي بگيرد و در بين روز پدر او را نهي كند بنابر احتياط واجب بايد افطار نمايد.

مسئله 1821 - كسي كه مي‏داند روزه براي او ضرر ندارد، اگر چه دكتر بگويد ضرر دارد بايد روزه بگيرد. و كسي كه مي‏داند روزه برايش ضرر دارد يا خوف ضرر دارد اگر چه دكتر بگويد ضرر ندارد نبايد روزه بگيرد. و اگر روزه بگيرد صحيح نيست مگر آنكه به قصد قربت بگيرد و بعد معلوم شود ضرر نداشته است.

مسئله 1822 - اگر انسان احتمال بدهد كه روزه برايش ضرر دارد و از آن احتمال، ترس براي او پيدا شود چنانچه احتمال او در نظر مردم عقلائي و بجا باشد نبايد روزه بگيرد. و اگر روزه بگيرد صحيح نيست مگر آنكه به قصد قربت گرفته باشد و بعد معلوم شود ضرر نداشته است.

مسئله 1823 - كسي كه عقيده‏اش اين است كه روزه براي او ضرر ندارد اگر روزه بگيرد و بعد از مغرب بفهمد روزه براي او ضرر داشته، بايد قضاي آن را بجا آورد.

مسئله 1824 - غير از روزه‏هايي كه گفته شد، روزه‏هاي حرام ديگري هم هست كه در كتابهاي مفصل فقهي گفته شده است. از جمله روزه روزهاي يازدهم و دوازدهم و سيزدهم ذي‏حجه براي كسي كه مشغول اعمال حج در مني مي‏باشد. بلكه كسي كه اعمال حج انجام نمي‏دهد نيز در اين ايام در مني باحتياط واجب نبايد روزه بگيرد. و از جمله روزه نذر معصيت مثلا نذر كند كه اگر فلان كار حرام را انجام داد يا فلان واجب را ترك كرد بشكرانه آن روزه بگيريد. و از جمله روزه‏سكوت كه سكوت كردن را هم جزو روزه بداند و همينطور روزه يك شبانه روز و يا بيشتر بطوري كه شب را هم جزء روزه بداند.

مسئله 1825 - روزه روز عاشورا كراهت دارد و همينطور روزه ميهمان بدون اجازه ميزبان و روزه روزي كه انسان شك دارد روز عرفه است يا عيد قربان، مكروه است. ولي در روز عاشورا مستحب است كه بدون نيت روزه تا عصر كه پس از هنگام شهادت حضرت ابي‏عبدالله الحسين عليه السلام است چيزي نخورد و نياشامد و پس از عصر هم فقط مختصري آب بخورد.

روزه‏هاي مستحب‏

مسئله 1826 - روزه تمام روزهاي سال، غير از روزه‏هاي حرام و مكروه كه گفته شد، مستحب است. و براي بعضي از روزها بيشتر سفارش شده است كه از آن جمله است:
1- پنجشنبه اول، و پنجشنبه آخر هر ماه، و اولين چهارشنبه دهه دوم هر ماه و اگر كسي اينها را بجا نياورد مستحب است قضا نمايد. و چنانچه اصلا نتواند روزه بگيرد، مستحب است براي هر روز، يك مد طعام يا6/12 نخود نقره سكه‏دار به فقير بدهد.
2- سيزدهم، و چهاردهم، و پانزدهم هر ماه.
3- تمام ماه رجب، و شعبان، و حتي مقداري از اين دو ماه اگر چه يك روز باشد.
4- روز عيد نوروز، روز بيست و پنجم، و بيست و نهم ذي قعده، روز اول تا روز نهم ذي حجه (روز عرفه). ولي اگر به واسطه ضعف روزه نتواند دعاهاي روز عرفه را بخواند روزه آن روز مكروه است، عيد سعيد غدير (18 ذي حجه)، روز اول و سوم محرم، ميلاد مسعود پيغمبر اكرم"ص" (17 ربيع الاول)، روز مبعث حضرت رسول اكرم"ص" (27 رجب).

مسئله 1827 - و اگر كسي روزه مستحبي بگيرد واجب نيست آن را به آخر رساند، بلكه اگر برادر مؤمنش او را به غذا دعوت كند مستحب است دعوت او را قبول كند و در بين روز افطار نمايد.
مواردي كه مستحب است انسان از كارهائي كه‏
روزه را باطل مي‏كند خودداري نمايد

مسئله 1828 - براي شش نفر مستحب است در ماه رمضان اگر چه روزه نيستند از كاري كه روزه را باطل مي‏كند خودداري نمايند.
اول: مسافري كه در سفر، كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام داده باشد و پيش از ظهر به وطنش يا به جايي كه مي‏خواهد ده روز بماند برسد.
دوم: مسافري كه بعد از ظهر به وطنش يا به جايي كه مي‏خواهد ده روز در آنجا بماند برسد.
سوم: مريضي كه پيش از ظهر خوب شود و كاري كه روزه را باطل مي‏كند انجام داده باشد.
چهارم: مريضي كه بعد از ظهر خوب شود.
پنجم: زني كه در بين روز از خون حيض يا نفاس پاك شود.
ششم: كافري كه در روز ماه رمضان مسلمان شود. خصوصاً اگر قبل از ظهر مسلمان شود كه بنابر احتياط مستحب آن روز را امساك كند.

مسئله 1829 - مستحب است روزه دار نماز مغرب و عشا را پيش از افطار كردن بخواند. ولي اگر كسي منتظر او است، يا به جهت گرسنگي ومانند آن نمي‏تواند با حضور قلب نماز بخواند، بهتر است اول افطار كند. ولي حتي الا مكان نماز را در وقت فضيلت آن بجا آورد.